Teatr jest jedną z najstarszych i najważniejszych dziedzin sztuki. Jednak wraz z rozwojem technologii i zmieniającymi się trendami kulturowymi, teatr musiał dostosować się do nowych warunków i wymagań XXI wieku.

Stojący u podstaw tej dziedziny teatr antyczny przez wieki ewoluował, jednak to obecne czasy wprowadziły największe zmiany w tradycyjnej formie. Zmienił się nie tylko język i układ sztuk, ale również sama scena teatralna została dostosowana do oczekiwań współczesnego odbiorcy. Teatr nowoczesny nie boi się kwestionowania tradycyjnych koncepcji, ale stara się odczytywać je na nowo. W ten sposób pozostawia tą niezwykłą formę otwartą na potrzeby widzów i artystów.

Scena teatralna

Jedną z pierwszych kwestii, jaka zaczęła się zmieniać była przestrzeń sceniczna. Stworzony przez teatr antyczny wyraźny podział na aktorów i widzów był stopniowo modyfikowany. Już w średniowieczu zaczęto zacierać tą granicę. Teatr plebejski, który do występów wykorzystywał otwarty podest, pozwalał widzom ingerować w przebieg spektaklu. Również rozwijające się wraz z religią misteria paschalne były często organizowane na otwartej przestrzeni miejskiej. Miały obrazować podróż jaką jest życie człowieka, aby dotrzeć do Królestwa Niebieskiego i jednocześnie dać wierzącym odczuć, że w niej uczestniczą. Forma teatru, jako miejsca, którą znamy do dziś, zaczęła kształtować się w XVI wieku we Włoszech. Historia teatru określa ją pojęciem „scena włoska”. To właśnie wtedy spektakle przeniosły się do zadaszonych budynków, na nowo definiując relację aktor-widz. Co więcej ograniczenie przestrzeni wpłynęło również na to kto może zostać widzem. Scena włoska przez wieki dostosowywana była do gustów i potrzeb kolejnych epok, aby w XIX wieku stworzyć formę sceny pudełkowej. Wyraźne oddzielenie publiczności od artysty zaowocowało wykreowaniem widza biernego, który tylko podgląda odgrywaną na scenie iluzję. Przeważająca część sztuk, jakie tworzy teatr współczesny nadal korzysta z tradycyjnych scen pudełkowych. Wynika to z faktu, że rzadko stawia się nowe budynki teatralne. Niemniej jednak gra aktorska, scenografia, muzyka oraz tematyka spektakli przekraczają granice konwencjonalnych form i wychodzą naprzeciw oczekiwaniom współczesnego odbiorcy.

Teatr nowoczesny – nowe formy angażowania widza

Poszukiwanie nowych form wyrazu scenicznego nierozerwalnie wiąże się z chęcią wciągnięcia widza w prezentowaną rzeczywistość. Dwudziestowieczni twórcy chcieli, aby sztuka teatralna przestała być jedynie przedstawianiem kolejnych obrazów nieruchomemu widzowi. Wprowadzając kolejne zmiany dążyli do tego, aby udział publiczności nie ograniczał się jedynie do wzrokowo-słuchowego. Tak wykształcił się teatr interaktywny – koncepcja, w której widzowie biorą czynny udział w spektaklu. To interakcja z publicznością tworzy unikalne i niezapomniane doświadczenie teatralne. Bardzo często z takiej formy korzysta teatr dla dzieci. Zaciekawienie młodego człowieka sztuką nie jest obecnie proste, a zaangażowanie go daje o wiele lepsze efekty niż bierne przedstawienie. Innym ciekawym trendem jest teatr eksperymentalny. Ten rodzaj ukazywania sztuki nie boi się eksperymentować z formą i treścią, stawiając na innowacyjność i niekonwencjonalność. Dzięki temu teatr może dotrzeć do nowych widzów i pokazać różne sposoby patrzenia na świat.

Niemniej znaczące było wyjście do widza. Zamknięte przedstawienia były dostępne dla ograniczonej liczby osób. Poza tym kojarzyły się z czymś niemalże ekskluzywnym. Niekoniecznie drogim, ale wymagającym pewnego obeznania, ubioru i zachowania. Mimo iż teatr nowoczesny nie ogranicza się do wystawiania klasyków, ale tworzy wiele sztuk opartych na współczesnej komedii i grotesce, zamknięcie ich w tradycyjnym gmachu nadal sprawia takie wrażenie. Dlatego artyści zaczęli organizować spektakle w przestrzeni publicznej. Dzięki takiemu podejściu, teatr staje się bardziej dostępny i atrakcyjny dla różnych grup społecznych. Scena teatralna pojawia się na ulicach, placach i w parkach, które dostępne są dla każdego.

Teatr współczesny – wzbogacenie przekazu w technologię

Zarówno współczesny teatr, jak i kino, muszą konkurować z coraz bardziej popularnymi platformami streamingowymi. Dlatego też, wiele teatrów zaczyna korzystać z nowych technologii, aby dotrzeć do szerszej publiczności. Pewne zmiany zaszły już w poprzednim wieku, ale największym wyzwaniem przed jakim stanęły teatry w Polsce była niewątpliwie pandemia. Zakaz zgromadzeń odbił się boleśnie na wielu dziedzinach sztuki i placówkach kulturalnych. Teatry online, streamingi spektakli i internetowe platformy, to jedne z najciekawszych trendów w dzisiejszym świecie sztuki, które pomogły im przetrwać ten czas. Ciekawym rozwiązaniem w dzisiejszych czasach jest również teatr multimedialny, gdzie w stacjonarnych spektaklach wykorzystuje się różne formy wizualizacji, takie jak filmy, projekcje, mapping i animacje. Z ich pomocą teatr nowoczesny może tworzyć niezwykłe i zaskakujące efekty wizualne i dźwiękowe, a także poruszać nowe tematy i problemy. Dzięki temu sztuka teatralna mocniej oddziałuje na widza i pogłębia jego doświadczenia.

Teatr współczesny wykorzystuje kierunki, które zapoczątkowali „rewolucjoniści” w XX wieku. Starania mające na celu zauważenie widza, jako jednostki biorącej udział w spektaklu, dały nie tylko możliwość aranżacji nowej sceny teatralnej, ale również przyczynek do wprowadzenia nowego dialogu między twórcą a odbiorcą. Dzięki temu tradycyjna sztuka stała się bliższa szerszej publiczności i może dalej się rozwijać.